و در همه مشتقات آن را حفظ كرد ؟ زيرا بسيارى از مواد هست كه معناى اصلى خود را در هياتهاى اشتقاقى از دست مىدهد مانند « ضرب - زد » « اضرب - اعراض كرد » و « قبل - پذيرفت » « اقبل - روى آورد » « قابل - مقابله نمود » « استقبل - پيشواز رفت » كه بر حسب تبادر استعمالى چيزى كه اصلا به ذهن نمىآيد معناى ماده اصلى آنها است ، و اگر در بحث اشتقاق لغوى حفظ ماده را معتبر مىدانند غرضشان اين است كه بفهمند و بفهمانند ماده اصلى بر حسب عروض اشتقاقهاى مختلف بر آن و جدا شدن شاخ و برگها از آن تا كجا معناى اصليش محفوظ مانده و كجا است كه ديگر معناى اصلى خود را از دست داده و داراى معناى ديگرى شده است ، نه اينكه غرضشان اين باشد كه احكام مشتقات لغو است و معناى ماده اصلى بايد در تمامى شاخ و برگها محفوظ مانده و همه مشتقات در همان معنا استعمال شود ( دقت فرمائيد ) . پس اعتبار تنها به آن معنايى است كه لفظ بر حسب استعمال داير و رايجى كه دارد آن را افاده مىكند نه به معنايى كه در ماده لغوى آن است : در كلام خداى تعالى بيش از چهل مورد لفظ « استطاعت » به كار رفته ، و در تمامى اين موارد به معنى قدرت استعمال شده ، و لفظ « اطاعت » هم نزديك به هفتاد مورد به چشم مىخورد و در همه اين موارد به معنى انقياد استعمال شده و همچنين لفظ « طوع » در هر جا استعمال شده در معنى مقابل « كره » استعمال شده است ، با اين حال چطور ممكن است « يستطيع » به معنى « يطيع » و « يطيع » هم به معنى « طوع » گرفته شود آن گاه حكم شود به اينكه « يستطيع » در آيه به معنى « رضايت مىدهد » است ؟ ! و اما داستان « اجاب » و « استجاب » اين دو لفظ هم در كلام اللَّه مجيد هر جا استعمال شده به يك معنى بوده چيزى كه هست استعمال « استجابت » خيلى بيشتر است از استعمال « اجابت » ، « استجاب » در حدود سى مورد و « اجابت » در حدود ده مورد استعمال شده‌اند ، با اين حال چطور مىتوان « اطاع » و « استطاع » را به آن قياس نمود ؟ و اگر اين دو كلمه اجابت و استجابت به يك معنا استعمال شده براى اين بوده كه دو عنايت مختلف در يك مورد منطبق شده‌اند ، نه اينكه معناى آنها يكى بوده باشد . زيرا معناى اجابت اين است كه جواب از شخص مسئول تجاوز كرده و به سائل برسد ، استجابت اينست كه مسئول خودش از خود مطالبه جواب سؤال را نموده و خود را حاضر كند كه جواب سائل را بدهد . از همين جا معلوم مىشود تفسيرى كه اين شخص براى كلمه « استجابت » كرد و گفت : معناى استجابت اين است كه از كسى سؤال كند و بخواهد كه آن شخص اجابتش كند و او هم اجابت بكند ، تفسير صحيح و درستى نيست ، براى اينكه معلوم است كه باب استفعال براى